Wat is impermanent loss?

Impermanent loss (IL) is een concept dat vaak opduikt in de wereld van gedecentraliseerde financiën (DeFi), met name in de context van liquiditeitspools en geautomatiseerde marktmakers (AMM’s). In essentie verwijst het naar de tijdelijke vermindering van de waarde van activa die je aan een liquiditeitspool hebt geleverd, vergeleken met wat je zou hebben gehad als je diezelfde activa simpelweg had aangehouden in je eigen portfolio. Deze waardevermindering ontstaat door prijsschommelingen van de tokens in de pool.

Stel je voor dat je een mandje appels en peren hebt. Als je die mand aan een kraampje geeft waar mensen kunnen ruilen, en de prijsverhouding tussen appels en peren verandert drastisch, kan het zijn dat je minder totale waarde terugkrijgt dan wanneer je die oorspronkelijke mand gewoon thuis had laten staan.

Het is cruciaal om te begrijpen dat deze “loss” (verlies) als “impermanent” (tijdelijk) wordt beschouwd. Dit betekent dat als de prijzen van de tokens in de pool terugkeren naar hun oorspronkelijke verhoudingen voordat je je liquiditeit terugtrekt, het verlies eveneens verdwijnt. Het verlies wordt pas definitief op het moment dat je je liquiditeit uit de pool haalt, terwijl de prijzen nog afwijken van de initiële verhouding.

Hoe ontstaan liquiditeitspools?

Om impermanent loss volledig te begrijpen, is het handig om eerst te snappen hoe liquiditeitspools werken. Liquiditeitspools vormen de ruggengraat van veel gedecentraliseerde cryptocurrency-platforms, vooral die welke geautomatiseerde marktmakers (AMM’s) gebruiken, zoals Uniswap. In plaats van traditionele orderboeken, waar kopers en verkopers matching orders plaatsen, gebruiken AMM’s liquiditeitspools om handel mogelijk te maken.

Gebruikers, vaak aangeduid als liquiditeitsverschaffers (LPs), dragen hun cryptocurrency-paren bij aan deze pools. Denk aan een pool die bestaat uit Ether (ETH) en een stablecoin zoals USDC. Een LP stort dan een gelijkwaardige waarde van zowel ETH als USDC in de pool. In ruil hiervoor ontvangen LPs “liquiditeitstokens” die hun aandeel in de pool vertegenwoordigen.

Wanneer handelaren cryptocurrency willen ruilen op een AMM, voeren ze transacties uit tegen de activa in de liquiditeitspool, en niet tegen andere individuen. Het prijsmechanisme van de activa binnen de pool wordt dynamisch aangepast op basis van een wiskundige formule, de zogenaamde constante product formule (vaak x * y = k). Deze formule zorgt ervoor dat het product van de hoeveelheden van de twee tokens in de pool constant blijft, zelfs na transacties.

Door het verschaffen van liquiditeit dragen LPs bij aan de efficiëntie en beschikbaarheid van de handel op deze platforms. Ze worden vaak beloond met een deel van de transactiekosten die handelaren betalen voor het gebruik van de pool. Echter, deze beloningen kunnen in bepaalde scenario’s tenietgedaan worden door impermanent loss.

Impermanent loss is een belangrijk concept voor iedereen die zich bezighoudt met liquiditeitspools en gedecentraliseerde financiën (DeFi). Het verwijst naar het verlies dat kan optreden wanneer je activa in een liquiditeitspool plaatst in vergelijking met het simpelweg vasthouden van die activa. Voor een dieper begrip van blockchain en de basisprincipes van DeFi, kun je een gerelateerd artikel lezen op de volgende link: Blockchain voor Dummies. Dit artikel biedt waardevolle inzichten die je kunnen helpen om beter te begrijpen hoe deze mechanismen werken en hoe je je kunt beschermen tegen impermanent loss.

De oorzaak van Impermanent Loss

Impermanent loss ontstaat voornamelijk wanneer de prijs van de twee tokens in een liquiditeitspool divergeert. Dit gebeurt in geautomatiseerde marktmakers (AMM’s) wanneer de prijs van een van de tokens aanzienlijk stijgt of daalt ten opzichte van de andere. De AMM’s zijn ontworpen om een constante verhouding tussen de waarden van de tokens in de pool te handhaven, wat betekent dat ze hun inventaris voortdurend ‘rebalanceren’.

Stel, je stort ETH en USDC in een liquiditeitspool met een 50/50 waardeverhouding. Je legt bijvoorbeeld 1 ETH en 2000 USDC in, wat betekent dat 1 ETH initieel 2000 USDC waard is. Plotseling verdubbelt de prijs van ETH naar 4000 USDC. Wat gebeurt er dan?

De AMM ziet dat ETH ten opzichte van USDC duurder is geworden buiten de pool (arbitragehandelaren zullen dit verschil snel exploiteren). Om de waardeverhouding constant te houden, zal de AMM automatisch meer van de waardevolle ETH verkopen en meer van de minder waardevolle USDC kopen. Dit betekent dat handelaren ETH uit de pool zullen kopen met USDC, waardoor de hoeveelheid ETH in de pool afneemt en de hoeveelheid USDC toeneemt.

Wanneer jij, als LP, je liquiditeit uiteindelijk terugtrekt, zul je minder ETH en meer USDC terugkrijgen dan je oorspronkelijk had ingelegd, ook al is de totale geldwaarde van je inleg nu misschien hoger dan wat je initieel had gestort. Echter, als je die 1 ETH en 2000 USDC gewoon vastgehouden had, dan had je nu 1 ETH ter waarde van 4000 USDC en nog steeds 2000 USDC. Samen 6000 USDC. Met impermanent loss, door de rebalancing van de pool, zou je mogelijk een deel van die potentiële winst hebben gemist, omdat je AMM een deel van je ETH heeft verkocht toen de prijs steeg. Het is dus het verschil tussen wat je bezit als je HODLt en wat je bezit als je liquiditeit verstrekt.

Arbitrage en de rol van AMM’s

Arbitragehandelaren spelen een cruciale rol in hoe impermanent loss zich manifesteert. Wanneer de prijsverhouding van tokens binnen een liquiditeitspool afwijkt van de prijzen op externe exchanges, creëren zij een arbitragekans. Ze kopen de goedkopere assets in de pool en verkopen ze op een andere exchange waar ze meer waard zijn, of vice versa. Door dit proces wordt de prijzen binnen de liquiditeitspool weer in lijn gebracht met de bredere markt.

De AMM faciliteert deze arbitrage door automatisch de inventaris van de pool aan te passen. Het verkoopt de tokens die in waarde zijn gestegen en koopt de tokens die in waarde zijn gedaald. Dit mechanisme is essentieel voor het functioneren van AMM’s en zorgt ervoor dat de prijzen binnen de pool een accurate weergave zijn van de marktprijzen. Echter, deze voortdurende rebalancing is precies de reden waarom impermanent loss ontstaat voor liquiditeitsverschaffers.

De “Impermanente” aard van het verlies

De term “impermanent” (tijdelijk) is een sleutelbegrip en kan soms verwarrend zijn. Het impliceert dat het verlies niet per se definitief is, tenzij specifieke omstandigheden zich voordoen.

Het verlies is tijdelijk in die zin dat het kan verdwijnen als de prijzen van de tokens in de liquiditeitspool terugkeren naar de oorspronkelijke verhouding zoals die was op het moment dat je je liquiditeit inlegde. Als de prijs van de ene token stijgt en later weer daalt naar het oorspronkelijke niveau ten opzichte van de andere token, dan zal de samenstelling van je ingelegde activa ook weer terugkeren naar de oorspronkelijke verhouding. In dat geval, als je je liquiditeit op dat exacte moment terugtrekt, heb je geen impermanent loss geleden.

Echter, het verlies wordt “permanent” op het moment dat je je liquiditeit uit de pool haalt terwijl de prijzen nog steeds afwijken van hun initiële verhouding. Op dat moment wordt de verandering in de samenstelling van je tokens — minder van de ene, meer van de andere — definitief. De winsten die je hebt gemist door niet de activa apart aan te houden (HODL’en) zijn dan een voldongen feit.

Het is belangrijk op te merken dat het verlies pas permanent wordt bij opname. Je kunt liquiditeit in een pool hebben met een aanzienlijke impermanent loss, maar als de markt zich herstelt en de prijzen terugkeren naar de initiële verhouding, is er geen impermanent loss meer. Dit is de reden waarom veel liquiditeitsverschaffers de neiging hebben om hun fondsen voor langere periodes in pools te laten om de kans op prijsherstel te maximaliseren en de cumulatieve handelskosten die ze verdienen, de potentiële impermanent loss te laten overtreffen.

Voorbeeld van Reversibiliteit

Laten we teruggaan naar ons voorbeeld van ETH en USDC.

• Initieel: Je stort 1 ETH (waarde $2000) en 2000 USDC in de pool. Totale waarde $4000.
• Prijsstijging: De prijs van ETH stijgt naar $4000. De pool rebalanceert. Je hebt nu minder dan 1 ETH en meer dan 2000 USDC in de pool. Als je nu opneemt, lijd je impermanent loss ten opzichte van HODL’en.
• Prijsherstel: De prijs van ETH daalt later weer terug naar $2000. De pool rebalanceert opnieuw. De samenstelling van de activa in de pool zal weer ongeveer gelijk zijn aan jouw initiële inleg (1 ETH, 2000 USDC). Als je nu opneemt, heb je geen impermanent loss geleden.

Dit voorbeeld illustreert de tijdelijkheid van het verlies en waarom het cruciale is om het moment van opname zorgvuldig te overwegen.

Hoe wordt Impermanent Loss berekend?

Het berekenen van impermanent loss kan complex lijken, maar er bestaat een algemeen aanvaarde formule die je inzicht kan geven in de omvang van het potentiële verlies. De formule is gebaseerd op de verandering in de prijsverhouding van de tokens in de liquiditeitspool.

De formule voor het berekenen van impermanent loss is als volgt:

IL = 2 * √(prijs_ratio) / (1 + prijs_ratio) - 1

Waar:

• IL staat voor Impermanent Loss
• prijs_ratio is de verandering in de prijs van één token ten opzichte van de andere. Dit wordt berekend door de nieuwe prijs te delen door de initiële prijs.

Laten we deze formule wat concreter maken met enkele voorbeelden:

Een verandering van 50% in de prijs van een van de tokens (d.w.z., de prijs_ratio is 1.5 of 0.66) resulteert in ongeveer 5.7% impermanent loss.

• Als token A van €100 naar €150 gaat, terwijl token B stabiel blijft, dan is de prijs_ratio 1.5.
• IL = 2 √(1.5) / (1 + 1.5) - 1 = 2 1.2247 / 2.5 - 1 = 2.4494 / 2.5 - 1 = 0.97976 - 1 = -0.02024. Dit percentage is niet 5.7%. Er zit een kleine nuance in de interpretatie, de formule berekent de verliesscore ten opzichte van de HODL strategie, waarbij een output van 0.97976 betekent dat de waarde van je LP tokens 97.976% is van wat je zou hebben met HODL. Het relatieve verlies is dan 1 – 0.97976 = 0.02024 = 2.024%.

Een verandering van 100% in de prijs van een van de tokens (d.w.z., de prijs_ratio is 2 of 0.5) resulteert in ongeveer 19.4% impermanent loss.

• Als token A van €100 naar €200 gaat, terwijl token B stabiel blijft, dan is de prijs_ratio 2.
• IL = 2 √(2) / (1 + 2) - 1 = 2 1.4142 / 3 - 1 = 2.8284 / 3 - 1 = 0.9428 - 1 = -0.0572 = 5.72%. Aha! Dit komt overeen met de 5.7% uit de definitie, niet de 19.4%.

De bronnen geven de volgende percentages:

• +1.25x prijsverandering: 0.6% IL
• +1.5x prijsverandering: 2.0% IL
• +1.75x prijsverandering: 3.8% IL
• +2x prijsverandering: 5.7% IL
• +3x prijsverandering: 13.4% IL
• +4x prijsverandering: 20.0% IL
• +5x prijsverandering: 25.5% IL

Deze percentages geven het verliespercentage weer ten opzichte van de scenario waarin je de tokens gewoon had aangehouden. Het is een cruciaal hulpmiddel om de risico’s van het verschaffen van liquiditeit goed in te schatten. Hoe groter de prijsschommeling van de activa, hoe hoger het potentiële impermanent loss.

Implicaties van de Formule

De formule laat duidelijk zien dat impermanent loss optreedt, ongeacht of de prijs van een token stijgt of daalt. Het gaat puur om de divergentie in prijzen. Een 50% stijging in prijs heeft dezelfde impact op impermanent loss als een 33% daling (wat resulteert in een prijs_ratio van 0.66).

Deze berekening helpt liquiditeitsverschaffers om weloverwogen beslissingen te nemen. Door de potentiële impermanent loss te kennen, kunnen ze afwegen of de verwachte inkomsten uit transactiekosten en eventuele extra beloningen (zoals liquiditeitsmining-incentives) opwegen tegen dit risico.

Impermanent loss is een belangrijk concept voor iedereen die zich bezighoudt met liquiditeitspools in de wereld van cryptocurrency. Het verwijst naar het verlies dat een gebruiker kan lijden wanneer de waarde van de activa in de pool fluctueert. Dit kan vooral relevant zijn in het licht van recente ontwikkelingen, zoals het onderzoek van de Amerikaanse justitie naar koersmanipulatie, wat de marktdynamiek verder kan beïnvloeden. Voor meer informatie over deze kwestie kun je [hier](https://www.cryptoprijs.com/amerikaanse-justitie-onderzoekt-koersmanipulatie/) klikken.

Strategieën om Impermanent Loss te mitigeren

Aspect	Beschrijving	Voorbeeld
Definitie	Impermanent loss is het tijdelijke verlies dat een liquiditeitsverschaffer ervaart wanneer de prijs van de tokens in een liquiditeitspool verandert ten opzichte van het moment van inleggen.	Als je ETH en USDT toevoegt aan een pool en de prijs van ETH stijgt, kan je waarde in de pool lager zijn dan wanneer je ETH gewoon had gehouden.
Oorzaak	Prijsverschillen tussen de twee tokens in de pool leiden tot herverdeling van tokens, wat kan resulteren in verlies ten opzichte van simpel vasthouden.	ETH stijgt 20% ten opzichte van USDT, waardoor de verhouding in de pool verandert.
Impact	Het verlies is ‘impermanent’ omdat het kan verdwijnen als de prijzen terugkeren naar hun oorspronkelijke verhouding.	Als ETH terugvalt naar de oorspronkelijke prijs, verdwijnt het verlies.
Berekening	Impermanent loss wordt berekend door het verschil tussen de waarde van tokens in de pool en de waarde als je ze apart had gehouden.	Bij een prijsverandering van 10% kan het verlies ongeveer 0,5% zijn.
Voorkomen	Impermanent loss kan worden verminderd door te kiezen voor stabiele munten of door pools met minder volatiliteit.	Liquidity pools met USDC/USDT hebben minder impermanent loss.

Hoewel impermanent loss een inherent risico is van het verschaffen van liquiditeit aan AMM’s, zijn er verschillende strategieën en overwegingen die liquiditeitsverschaffers kunnen hanteren om de impact ervan te verzachten. Het doel is om het nettorendement van het verschaffen van liquiditeit te maximaliseren, rekening houdend met de eventuele verliezen door prijsschommelingen.

Focus op Handelsfees

Een van de meest effectieve manieren om impermanent loss te compenseren, is door te participeren in liquiditeitspools met hoge handelsvolumes. Liquiditeitsverschaffers verdienen een deel van de transactiekosten die handelaren betalen voor elke ruil die plaatsvindt in de pool. In pools met veel activiteit kunnen deze opgebouwde fees aanzienlijk zijn en zelfs een aanzienlijk deel van de potentiële impermanent loss dekken of deze volledig overtreffen, resulterend in een nettowinst.

Het is daarom verstandig om onderzoek te doen naar de gemiddelde dagelijkse handelsvolumes van een specifieke pool voordat je daarin investeert. Hogere volumes betekenen doorgaans hogere inkomsten uit fees, wat de kans vergroot dat de totale beloningen de impermanent loss overstijgen.

Gebruik van Stablecoin-paren

Een strategie die de kans op impermanent loss aanzienlijk vermindert, is het verschaffen van liquiditeit aan pools die bestaan uit stablecoins, zoals een USDC/DAI-paar. Stablecoins zijn ontworpen om een stabiele waarde te behouden, vaak gekoppeld aan de Amerikaanse dollar. Omdat de prijzen van stablecoins onderling relatief weinig divergeren, is de kans op significante impermanent loss in dergelijke pools minimaal.

Het nadeel hiervan is dat de APY (Annual Percentage Yield) op stablecoinpools vaak lager is dan die van pools met volatiele activa, omdat de risico’s ook lager zijn. Echter, voor degenen die risicoschuw zijn en een stabieler rendement prefereren, kunnen stablecoin-pools een aantrekkelijke optie zijn.

Correlated Assets pairs

Naast stablecoins kunnen pools met “gecorreleerde” activa ook de impact van impermanent loss verminderen. Dit zijn paren van cryptocurrencies waarvan de prijzen de neiging hebben om samen te bewegen. Een klassiek voorbeeld is een ETH/WETH (Wrapped Ether) paar. Aangezien WETH slechts een “gewrapte” versie van ETH is en in waarde 1:1 aan ETH gekoppeld moet blijven, zal de prijsverhouding tussen deze twee tokens nauwelijks afwijken.

Andere voorbeelden zijn bepaalde pairs van grote cryptocurrencies die vaak in tandem bewegen met de bredere cryptomarkt. Hoewel de correlatie hier nooit perfect zal zijn, kan het risico van grote prijsdivergenties en daarmee impermanent loss verminderd worden vergeleken met het koppelen van zeer ongerelateerde en volatiele activa.

Impermanent Loss Protection (ILP)

Sommige DeFi-platforms en protocollen zijn begonnen met het implementeren van mechanisme voor Impermanent Loss Protection (ILP). Dit zijn verzekeringsachtige systemen die liquiditeitsverschaffers deels of volledig compenseren voor hun impermanent loss, vaak na een bepaalde lock-up periode.

De exacte implementatie van ILP kan sterk variëren per protocol. Sommige bieden progressieve bescherming die toeneemt naarmate de liquiditeit langer in de pool blijft, terwijl andere een garantie bieden tot een bepaald percentage. Het is essentieel om de specifieke voorwaarden van dergelijke ILP-programma’s grondig te bestuderen voordat je er gebruik van maakt, aangezien ze vaak gepaard gaan met hun eigen set van regels en mogelijke kosten.

Het blijven volgen van de marktontwikkelingen en het aanpassen van je strategie op basis van marktomstandigheden zijn eveneens belangrijke onderdelen van risicomanagement bij het verschaffen van liquiditeit.

Impermanent loss is een belangrijk concept voor iedereen die zich bezighoudt met liquiditeit in de wereld van cryptocurrency. Het verwijst naar het verlies dat een gebruiker kan lijden wanneer de waarde van de activa in een liquiditeitspool fluctueert. Dit fenomeen kan vooral problematisch zijn voor degenen die deelnemen aan gedecentraliseerde exchanges. Voor een dieper inzicht in de valkuilen van blockchain-technologie en hoe deze van invloed kunnen zijn op investeringen, kun je dit artikel lezen over valkuilen in de blockchain. Het biedt waardevolle informatie die je kan helpen om beter voorbereid te zijn op de risico’s die gepaard gaan met het investeren in digitale activa.

Impermanent Loss versus HODL-strategie

Het concept van impermanent loss wordt het best begrepen door het te vergelijken met de simpelere strategie van ‘HODL’en’ (Holding On for Dear Life), wat inhoudt dat je je cryptocurrency-activa eenvoudigweg bezit en voor een langere periode vasthoudt, zonder deze in liquiditeitspools te plaatsen. Het is niet zozeer een ‘verlies’ in de zin van een absolute daling van de dollarwaarde, maar eerder een ‘gemiste kans’ of een lagere winst dan je had kunnen behalen door HODL’en.

Wanneer je liquiditeit verschaft aan een AMM-pool, ruil je potentieel de volledige waardestijging van je best presterende asset in voor de mogelijkheid om transactiekosten te verdienen. Bij de HODL-strategie ben je daarentegen volledig blootgesteld aan de prijsbewegingen van je individuele activa; als ETH explodeert in prijs, profiteer je volledig van die stijging op alle ETH die je bezit.

Kwantificering van de ‘Loss’

Impermnent loss is het verschil in de waarde van je activa als je ze in de pool had gestoken, versus de waarde als je ze gewoon in je wallet had bewaard. Laten we dit illustreren met het ETH/USDC voorbeeld:

• Scenario 1: HODL-strategie
• Je koopt 1 ETH (€2000) en hebt 2000 USDC. Totale waarde: €4000.
• De prijs van ETH verdubbelt naar €4000.
• Je hebt nu 1 ETH (€4000) en 2000 USDC. Totale waarde: €6000. Je winst is €2000.

• Scenario 2: Liquiditeitsverschaffer (LP)
• Je stort 1 ETH (€2000) en 2000 USDC in een liquiditeitspool.
• De prijs van ETH verdubbelt naar €4000.
• Door de rebalancing van de AMM zal de pool een deel van je ETH verkopen en USDC kopen. Je hebt nu minder dan 1 ETH en meer dan 2000 USDC (bijvoorbeeld 0.707 ETH en 2828 USDC, getallen zijn afgerond voor illustratie).
• De totale waarde van je ingelegde activa is nu €5656 (0.707 * €4000 + 2828 USDC).
• Je hebt in dit scenario €1656 winst gemaakt.

In dit voorbeeld is de totale winst als LP lager dan de winst van de HODL-strategie (€6000 – €5656 = €344). Dit verschil is je impermanent loss. Het is belangrijk op te merken dat je in beide gevallen winst hebt gemaakt op je initiële inleg; het verlies is relatief ten opzichte van de HODL-strategie. Je hebt weliswaar kosten verdiend als LP, en die zouden de impermanent loss eventueel kunnen compenseren en zelfs overtreffen.

Balans vinden

Het is dus een afweging tussen enerzijds de potentiële inkomsten uit transactiekosten van een liquiditeitspool, en anderzijds de blootstelling aan impermanent loss. Voor uiterst volatiele activa met lage handelsvolumes is de kans groot dat impermanent loss de verdiende fees overtreft, waardoor HODL’en een betere strategie zou zijn geweest. Voor stabiele paren of paren met extreem hoge volumes, kunnen de fees de impermanent loss ruimschoots compenseren.

Als liquiditeitsverschaffer moet je een afweging maken tussen risico en potentiële beloning. Dit vereist een goed begrip van de projecten, de marktvolatiliteit en de specifieke poolcondities. Het is geen eenvoudige ‘set it and forget it’-strategie, tenzij je bewust kiest voor stablecoin-paren met minimale risico’s.

FAQs

Wat is impermanent loss?

Impermanent loss is het tijdelijke verlies dat een liquiditeitsverschaffer kan ervaren wanneer de prijs van de tokens in een liquiditeitspool verandert ten opzichte van de prijs op de open markt. Dit verlies ontstaat doordat de verhouding van tokens in de pool automatisch wordt aangepast.

Hoe ontstaat impermanent loss?

Impermanent loss ontstaat wanneer de prijs van één of beide tokens in een liquiditeitspool verandert nadat je ze hebt toegevoegd. Door deze prijsverandering wijzigt de verhouding van de tokens in de pool, wat kan leiden tot een lagere waarde van je ingezette tokens vergeleken met het simpelweg vasthouden van de tokens.

Is impermanent loss permanent?

Impermanent loss is niet altijd permanent. Het wordt “impermanent” genoemd omdat het verlies kan verdwijnen als de prijzen van de tokens terugkeren naar hun oorspronkelijke verhouding. Echter, als je je tokens uit de pool haalt terwijl de prijsverschillen nog bestaan, wordt het verlies definitief.

Hoe kan ik impermanent loss verminderen?

Je kunt impermanent loss verminderen door te kiezen voor pools met tokens die minder volatiel zijn of sterk gecorreleerde tokens, zoals stablecoins. Daarnaast helpt het om de marktontwikkelingen goed te volgen en je liquiditeit op het juiste moment toe te voegen of te verwijderen.

Waarom bieden liquiditeitspools nog steeds voordelen ondanks impermanent loss?

Liquiditeitspools bieden voordelen zoals het verdienen van handelskosten en beloningen in de vorm van tokens, wat het effect van impermanent loss kan compenseren. Voor veel gebruikers wegen deze opbrengsten op tegen het risico van impermanent loss, vooral bij goed gekozen pools.